Valades
Les valades forma les sores contrades veramënter de planüra te Südtirol. Ares i somëia a sales di crëps implides sö cun giarun y é geologicamënter formaziuns valgamia jones. Pormò i dlacias dles etês dles dlaciaziuns, che s’à trat zoruch dales valades dan da zirca 12.000 agn, à menè alerch giarun assà por implì sö n pert le funz di gran intais ciavês fora danter i crëps. Te posc ërc, sciöche söl Ritten, se formel les piramides de tera.
Aldedaincö se conzentrëia tles valades les ativitês umanes: al dominëia citês, paîsc y agricoltöra intensiva.